Speculation and Deduction: hevokên cure, xebatên pratîkî, test û mînak

Speculation and Deduction bikarin

گومانکردن و دەرهێنانی لۆژیکی بەکاردێت کاتێک ئێمە گومان دەکەین و دەرهێنانی لۆژیکی دەکەین لەسەر بنەمای ئەوەی دەیزانین، دەیبینین، دەیبیسین، یان بە ئەگەری زۆر دادەنێین. زۆرجار کردارە یارمەتییە مۆدالەکان وەک must، may، might، could، can’t، و should بەکار دەهێنین. ئەوان یارمەتیمان دەدەن پیشان بدەین کە نزیکەی دڵنیاین، شتێک ئەمکاندارە، نامومکنە، یان چاوەڕوانکراوە.

She looks exhausted. She must be working too hard.
دیارە زۆر ماندووە. دەبێت زۆر کار بکات.
He may have missed the train.
لەوانەیە ترێنەکەی لەدەست داوە.
They can’t be at home. All the lights are off.
ناتوانن لە ماڵەوە بن. هەموو چراغەکان کوژاونەتەوە.
His shoes are muddy. He must have been walking in the rain.
پێڵاوەکانی پیسنە. بە گومان لە باراندا پیاسەی کردووە.
The parcel should arrive tomorrow.
پارسێڵەکە دەبێت سبەی بگەیەنێت.

Speculation and Deduction Form

لە ئەم بابەتەدا، ئێمە کاری لێکدەرەکەی مۆداڵ هەڵدەبژێرین بە پێی ئاستی دڵنیایی و ئەوەی کە ئایا باس لە ئێستا دەکەین، پرۆسەیەکی بەردەوام لە ئێستادا، ئەنجامی ڕابردوو، یان چالاکییەک کە هەتا ئێستا بەردەوام بووە. دوای زۆربەی کاری لێکدەرە مۆداڵەکان، ئێمە bare infinitive بەکاردەهێنین (بێ to). گرنگترین ئەستێرە لێرەدا ought to ـە. بۆ کردارێکی ڕابردووی تەواوکراو، بە زۆری have + V3 بەکاردەهێنین، و بۆ پرۆسەیەک be + Ving یان have been + Ving بەکاردەهێنین.

must + V1
must + be + adjective / noun / Ving
may / might / could + V1
may / might / could + be + adjective / noun / Ving
can’t / couldn’t + V1
can’t / couldn’t + be + adjective / noun / Ving
must / may / might / could / can’t / couldn’t + have + V3
must / may / might / could / can’t / couldn’t + have been + adjective / noun / Ving
should / ought to + V1
should / ought to + be + adjective / noun / Ving
should / ought to + have + V3

She must know the answer.
ئەو دەبێت وەڵامەکە بزانێت.
They might be waiting outside.
لە دەرەوە لەوانەیە چاوەڕێ بکەن۔
He can’t have forgotten your birthday.
نەبێت ڕۆژی لەدایکبوونت لەبیر چووبێت.
She must have been working all night.
ئەو پێویستە هەموو شەوێک کارکردبێت.
The meeting should start soon.
کۆبوونەوەکە دەبێت بەزوویی دەست پێ بکات.

Speculation and Deduction Qayda

must = strong deduction
should / ought to = expectation
may / might / could = possibility
can’t / couldn’t = impossibility

  • Must بۆ دەرئەنجامێکی بەهێز بەکاردێت: ئێمە نزیکەی دڵنیاین شتێک ڕاستە چونکە بەڵگە یان هۆکارێکی لۆژیکی هەیە بۆ ئەوەی پێی باوەڕ بکەین. ئەوە ڕاستییەکی 100% نییە، بەڵام دەرئەنجامێکی زۆر بەدڵنیاییە.
    Their car is outside. They must be at home.
    ئۆتۆمبێلەکەیان لە دەرەوەیە. دەبێت لە ماڵەوە بن.
    She is out of breath. She must have been running.
    ئاوەدەمە. دەبێت ڕاکردبێت.
  • لەوانەیە، ڕەنگە، و دەکرێت کاتێک بەکاردێن کە شتێک ئەگەری هەبێت، بەڵام دڵنیانین. زۆرجار، may و might لە مانادا زۆر نزیکن، لە کاتێکدا might زۆرجار تا ڕادەیەک دوودڵانەتر دەنگ دەدات. Couldیش زۆرجار ئەگەربوون دەردەبڕێت.
    The noise may be coming from the neighbours.
    دەنگەکە لەوانەیە لەلایەن دراوسێکانەوە بێت.
    He might have left already.
    لەوانەیە پێشتر ڕۆیشتبێت.
    It could be the wrong address.
    لەوانەیە ناونیشانی هەڵە بێت.
  • لە دەرهێنانە ئەرێنییەکاندا، بە شێوەیەکی ئاسایی can بە مانای “ئەوە ئەگەری هەیە” بەکارناهێنین. زۆرجار لە جیاتی ئەوە could، may، یان might بەکاردەهێنین. Can زیاتر لە پرسیارەکاندا، دەرهێنانە نەرێنییەکان، یان دەربڕینە گشتییەکانی ئەگەردا باوەترە.
    ❌ It can be John at the door.
    ✅ It could / may / might be John at the door.
  • Can’t و couldn’t کاتێک بەکاردەهێندرێن کە بیر دەکەین شتێک مەحاڵە، یان کاتێک بێباوەڕییەکی توند یان سەرسوڕمان دەردەبڕین. بۆ دۆخەکانی ئێستا، can’t باوترە؛ بۆ ڕابردوو، زۆرجار can’t have + V3 یان couldn’t have + V3 بەکاردەهێنین.
    You can’t be serious!
    نابێت تۆ بەڕاستی وا بیت!
    That couldn’t be right.
    ئەمە نەتوانراست بێت.
    Hannah can’t have said that. It doesn’t sound like her.
    هەننا نابێت ئەوەی وتبێت. وەک ئەو نایەتە بەر گوێ.
  • ئەگەر باس لە شتێک بکەین کە ئێستا وەک پرۆسەیەک ڕوودەدات، زۆرجار be + Ving دوای کردارە مۆداڵەکە بەکاردەهێنین.
    Amanda might be doing the dishes.
    ئاماندا لەوانەیە قاچەڵەکان بشوات.
    He must be talking to the manager right now.
    ئەو دەبێت ئێستا لەگەڵ بەڕێوەبەرەکە قسە بکات.
  • ئەگەر ئەو دەرئەنجامە ئاماژە بکات بە کردارێکی تەواوبوو لە ڕابردوودا، بە گشتی have + V3 بەکاردەهێنین.
    ✅ She must have forgotten the keys.
    ✅ They might have taken a taxi.
    ✅ He can’t have seen the message.
  • ئەگەر بمانەوێت دەربارەی چالاکییەک کە تا ئێستا یان تا خاڵێک لە ڕابردوودا بەردەوام بووە دەرئەنجامێک بکەین، زۆرجار have been + Ving بەکار دەهێنین.
    Her hands are dirty. She must have been gardening.
    دەستەکانی پیسنن. دەبێت باغبانیی کردبێت.
    They look exhausted. They may have been travelling all night.
    ئه‌وان به‌ته‌واوی ماندو دیارن. له‌وانه‌یه‌ به‌درێژایی شه‌و گه‌شتوو بن.
  • لەو بابەتەدا should و ought to زۆرجار چاوەڕوانی دەردەبڕن: ئێمە وا بیر دەکەین شتێک بەگومان ڕاستە یان ئەگەری هەیە ڕووبدات بەگوێرەی پلانێک، خشتەی کات، یان بارودۆخی ئاسایی. Ought to کەمێک فەرمی‌ترە و کەمتر بەکاردێت. گرنگ: لە چوارچێوەی ترادا، should have + V3 دەتوانێت پێویستی، ئامۆژگاری، یان ڕەخنە دەرببڕێت، نەک دەرهاوردن، بۆیە نیشانەکانی کات وەک by now، soon، یان tomorrow زۆرجار واتای چاوەڕوانی ڕوونتر دەکەن.
    The train should be here by now.
    پێویست بوو شەمەندەفەر تا ئێستا لێرە بێت.
    They should have arrived by now.
    دەبووایە تا ئێستا گەیشتبانایە.
    The parcel ought to arrive tomorrow.
    پارسێڵەکە دەبێت سبەی بگات.
  • بۆ ئیمکانێکی نەرێنی لاواز، may not و might not بەکاردەهێنین: بە واتایەکی تر، «لەوانەیە نە». شێوەی couldn’t بە زۆری ناممکینی دەگەیەنێت، نەک تەنها ئیمکانێکی لاواز.
    ✅ There might not be enough food for everyone.
    ❌ There couldn’t be enough food for everyone. (if you only mean “maybe not”)
    He might not have seen your message yet.
    لەوانەیە هێشتا پەیامەکەت نەبینیبێت.
  • Mustn’t بە شێوەی ئاسایی بەکاردانایەت بۆ دەرئەنجامگیری. زۆرجار واتای قەدەغەکردن دەگەیەنێت. ئەگەر دەتەوێت بڵێیت شتێک مەحاڵە، can’t بەکاربهێنە، نەک mustn’t.
    ❌ He mustn’t be at home. (if you mean “that is impossible”)
    ✅ He can’t be at home.
    ✅ You mustn’t park here. (prohibition)
  • لەگەڵ کرداری یارمەتیدەری مۆدال، گومان و پێشبینی هەروەها دەتوانرێت بە وشەکانی دیکەش دەرببرێت: زۆرە لەوانەیە، کەمە لەوانەیە، بە دڵنیاییەوە دەبێت، بە گومانێکی زۆر، و بە دڵنیاییەوە.
    She is likely to forget about the meeting.
    لەوانەیە ئەو ژنە بیر لە کۆبوونەوەکە بکاتەوە.
    That mistake was bound to happen sooner or later.
    ئەو هەڵەیە ناچار بوو زوو یان درەنگ ڕووبدات.

Speculation and Deduction Neçîrandin

لەو بابەتەدا، شێوە نەرێنییەکان پشت بە واتاکە دەبەستن. May not / might not = ئەگەرەکەی هەیە شتێک نە ڕاست بێت. Can’t / couldn’t = مەحاڵە. Shouldn’t دەتوانێت چاوەڕوانییەک دەربڕێت کە شتێک بە زۆری ڕاست نییە یان بە زۆری نابێت ڕووبدات. Mustn’t زۆرجار واتای قەدەغەکردن دەدات، نە وەک دەربڕینی نەرێنی.

may not / might not + V1 / be + adjective / noun / Ving
can’t / couldn’t + V1 / be + adjective / noun / Ving
can’t / couldn’t + have + V3 / have been + Ving
shouldn’t + V1 / be + adjective / have + V3
mustn’t + V1 = prohibition

He may not know the address.
لەوانەیە ناونیشانەکە نەزانێت.
There might not be enough time.
لەوانەیە کاتێکی بەس نەبێت.
They can’t be waiting outside in this weather.
ئەوان ناتوانن لە دەرەوە لەم کەشوھەوايەدا چاوەڕێ بکەن.
She can’t have taken your bag. She wasn’t even here.
ناتوانێت جانتەکەت بردبێت. ئەو تەنانەت لێرەش نەبوو.
There shouldn’t be any problem now.
ئێستا نابێت هیچ کێشەیەک هەبێت.
You mustn’t park here.
نابێت لێرە پارک بکەیت.

Speculation and Deduction Pirsên

لە پرسیارەکانی سەبارەت بە گومان، زۆرجار can، could، should، و شێوەکانی وەک Do you think ...? بەکاردەهێنین. پرسیاری ڕاستەوخۆ بە might مەمکینن، بەڵام زۆرجار فەرمی‌تر یان لە گفتوگۆی ڕۆژانەدا کەمتر سروشتی دەنگدەن. پرسیارەکانی بە mustیش مەمکینن، بەڵام زۆرجار هەستیاری، ڕەوانەیی، یان کەمتر بێلایەن دەنگدەن.

Can / Could + subject + be + adjective / noun / Ving?
Could + subject + have + V3?
Wh-word + do you think + subject + may / might / could + V1 / have + V3?
Should + subject + V1 / be + adjective?

Could she be sleeping?
ئایا لەوانەیە خەوتبێت؟
Can he really be serious?
ئایا بەراستی دەتوانێت جیددی بێت؟
What do you think might have happened here?
تۆ پێت وایە لێرە چی ڕوویدابێت؟
Should they be here by now?
ئایا ئەوان دەبێت تا ئێستا لێرە بووبان؟
Do you think he could have missed the email?
پێت وایە ئەو دەکرێت ئیمەیڵەکەی نەبینیبێت؟

Speculation and Deduction Çewtiyên tipîk

❌ She must to be tired.
✅ She must be tired.
❌ He must has left.
✅ He must have left.
❌ They can’t have went home.
✅ They can’t have gone home.
❌ She mights be busy.
✅ She might be busy.
❌ It can be John at the door.
✅ It could / may / might be John at the door.
❌ He mustn’t be at home. (if you mean “that is impossible”)
✅ He can’t be at home.
❌ He mustn’t have forgotten the meeting. (if you mean “that is impossible”)
✅ He can’t have forgotten the meeting.
❌ They should came by now.
✅ They should have come by now.

Speculation and Deduction Devok

She isn’t answering. She might be having a meeting.
ئەو وەڵام نادات. لەوانەیە لە کۆبوونەوەیەکدا بێت.
Look at the wet street. It must have rained.
سەیری شەقامی تەڕ بکە. دەبێت باران بارابێت.
This key can’t be the right one.
ئەم کلیلە ناتوانێت ئەوەی دروست بێت.
They may have taken the earlier bus.
لەوانەیە ئەوان پاسەکەی پێشتر یان سواری ببوون.
The children are quiet. They must be sleeping.
منداڵەکان بێدەنگن. پێویستە نووستبن.
He could be working from home today.
ئەو دەکرێت ئەمڕۆ لە ماڵەوە کار بکات.
The guests should arrive around eight.
میوانەکان دەبێت نزیکەی کاتژمێر هەشت بگەن.
You can’t have seen Anna there. She is abroad.
تۆ ناتوانیت لەوێ ئەننا بینیبێت. ئەو لە دەرەوەی وڵاتە.
There might not be enough chairs for everyone.
لەوانەیە کورسییەکان بۆ هەمووان بەس نەبن.
Do you think he might know the answer?
دەزانیت ئەو وەڵامەکە بزانێت؟
She looks sunburnt. She must have been sitting outside all afternoon.
دیارە سووتانی خۆری پێوە دیارە. دەبێت تەواوی ئێوارە لە دەرەوە دانیشتبێت.
The package ought to be here by Friday.
پاكێجەكە دەبێت تا هەینی لێرە بێت.

Speculation and Deduction Mînak

The office is dark, so they must have left already.
ئۆفیسەکە تاریکە، بۆیە دەبێت پێشتر ڕۆیشتبن.
Sarah might be waiting for us downstairs.
سارا لەوانەیە لە خوارەوە چاوەڕێی ئێمە بێت.
That sound could be coming from the kitchen.
ئەو دەنگە ڕەنگە لە چێشتخانەوە بێت.
He can’t be the new intern. He introduced himself as the manager.
ئه‌و ناتوانێت کارمەندی نوێی فێرخواز بێت. خۆی وەک بەڕێوەبەر ناساند.
The flight should land in about twenty minutes.
فڕۆکەکە دەبێت لە نزیکەی بیست خولەکدا دابەزێت.
She may not have understood what you meant.
لەوانەیە ئەو تێنەگەیشتبێت کە مەبەستت چی بوو.
They could have forgotten to lock the door.
لەوانەیە بیریان چووبێت دەرگاکە داخ نەکەن.
It is unlikely to snow here in April.
لە مانگی نیساندا لێرە زۆر ئەگەر نییە بەفر بباری.
This problem was bound to happen after the update.
ئەم کێشەیە دوای نوێکردنەوەکە حەتمەن ڕوودەدا.
Could he still be driving home?
ئایا هێشتا لە ڕێگایە بۆ ماڵەوە؟
Her hands are dirty. She must have been gardening.
دەستەکانی پیسنن. دەبێت باغبانیی کردبێت.
There shouldn’t be much traffic at this time of night.
لەو کاتەی شەوەدا نابێت هاتووچۆ زۆر بێت.

Vê appê de hene xebatên gramera îngilîzî

Tenses

Future Simple Present Simple Present Perfect Present Continuous Past Simple Past Perfect Past Continuous Past Perfect Continuous Present Perfect Continuous Future Continuous Future Perfect Future Perfect Continuous Be going to

Adjectives/Adverbs

Superlatives Comparatives

Conditionals

Second Conditional First Conditional Third Conditional Zero Conditional

Sentences

Relative Clauses Conjunctions Reported Speech There is / There are There was / There were

Verbs

Used to To be used to To get used to

Modals

Should or Shouldn't May or Might and Infinitive Modal Verbs Can / Can't Speculation and Deduction

Nouns and Articles

Countable and Uncountable Singular and Plural Nouns Uncountable and Plural